Bijna iedereen die al jaren online is, staat wel ergens in een gelekt bestand, en dat is minder eng dan het klinkt als u weet wat u moet doen.
Kort antwoord
Met een openbare check vult u uw e-mailadres in en ziet u of het voorkomt in bekende datalekken of in gegevens die bij onderzoek zijn gevonden. Staat u erin, verander dan het wachtwoord van dat account en van alle accounts waar u hetzelfde wachtwoord gebruikte, en zet tweestapsverificatie aan. Wees daarna extra alert op phishing, want lekken worden vaak gebruikt voor overtuigende nepberichten.
Waar kunt u controleren?
Er zijn twee soorten openbare controles:
Een controle van de Nederlandse politie. Die is bedoeld voor gegevens die de politie zelf heeft aangetroffen bij onderzoeken naar cybercriminaliteit. U vult uw e-mailadres in en krijgt de uitkomst per mail.
Internationale diensten die bekende datalekken verzamelen. U ziet daar vaak ook welke websites zijn gelekt en welke soort gegevens erbij zaten, zoals wachtwoorden, telefoonnummers of adressen.
Gebruik alleen bekende diensten die u zelf opzoekt, niet een link uit een mail of advertentie. Er bestaan nepsites die doen alsof ze een check aanbieden, om juist uw gegevens te verzamelen. Een echte check vraagt nooit om uw wachtwoord.
Wat betekent de uitkomst?
Niet gevonden. Fijn, maar het is geen garantie. Niet elk lek is bekend.
Gevonden in een oud lek. Kijk welke dienst het was en welke gegevens erbij zaten. Gebruikt u dat wachtwoord nog ergens? Dan is dat het eerste wat moet veranderen.
Gevonden met een wachtwoord. Ga ervan uit dat criminelen dat wachtwoord kennen en het op andere sites proberen. Dat heet credential stuffing: ze proberen dezelfde combinatie van mail en wachtwoord bij uw mail, webwinkels en sociale media.
Alleen e-mailadres of telefoonnummer. Geen directe toegang, maar u kunt meer gerichte phishing of spam verwachten.
Stappen als u in een lek staat
Wijzig het wachtwoord van de dienst die gelekt is, als u daar nog een account heeft.
Wijzig het overal waar u hetzelfde of een bijna gelijk wachtwoord gebruikte. Begin met uw e-mail, want wie uw mail heeft, kan via wachtwoord vergeten bij bijna alles.
Zet tweestapsverificatie aan, in elk geval op mail, bank, Apple- of Google-account en sociale media.
Neem een wachtwoordmanager zodat elk account een eigen, sterk wachtwoord krijgt zonder dat u ze hoeft te onthouden.
Controleer uw accounts op vreemde activiteit: onbekende inlogmeldingen, doorstuurregels in uw mailbox, gewijzigde herstelgegevens.
Verwijder oude accounts die u niet meer gebruikt. Wat niet bestaat, kan niet lekken.
Waar u daarna op let
Na een lek kennen criminelen soms uw naam, telefoonnummer of de webwinkel waar u kocht. Dat maakt nepberichten geloofwaardiger.
Een mail of sms die verwijst naar een recente bestelling of uw echte naam is niet automatisch echt.
Wordt u gebeld door iemand van de bank of een helpdesk die vraagt om codes of om iets te installeren, hang dan op en bel zelf het nummer dat u kent.
Is uw IBAN of adres gelekt, let dan op onbekende afschrijvingen of post.
Bij een gelekt identiteitsbewijs is het verstandig om de officiële Nederlandse instanties te raadplegen over identiteitsfraude in plaats van zelf te gaan zoeken.
Als u ondernemer bent
Staat een zakelijk adres in een lek, controleer dan ook gedeelde accounts en wachtwoorden die collega's gebruiken. Gaat het om een lek bij uw eigen bedrijf, met gegevens van klanten, dan gelden aparte regels voor melden. Dat is een ander onderwerp dan uw eigen account controleren.
Veelgestelde vragen
Is het veilig om mijn e-mailadres in te vullen bij zo'n check?
Bij de bekende diensten wel. Zij vragen alleen uw e-mailadres, nooit uw wachtwoord. Vraagt een site om uw wachtwoord, stop dan meteen.
Mijn adres staat in een lek van een site waar ik nooit was. Kan dat?
Ja. Gegevens worden doorverkocht en samengevoegd, of de site had uw adres via een partner. Volg dezelfde stappen.
Moet ik een nieuw e-mailadres nemen?
Meestal niet. Een sterk nieuw wachtwoord en tweestapsverificatie zijn genoeg. Veel spam kunt u met filters opvangen.
Hulp nodig?
Wilt u dat ik samen met u de belangrijkste accounts nakijk en beveilig? Kijk bij computerhulp aan huis. De eerste 20 minuten zijn gratis, daarna €20 per uur.
